Balata Değiştirme: Ön ve Arka

İlk balata değişimimi hatırlıyorum: garaj yolunda, ödünç aldığım bir kriko ve YouTube'da açık bıraktığım videoyla üç saat uğraşmıştım. Bugün aynı işi tek başıma kırk dakikada bitiriyorum. Aradaki fark yetenek değil, sadece neyin nerede olduğunu bilmek. Bu yüzden araç balatası değiştirme işini, ilk kez yapacak biriyle yan yana çalışıyormuş gibi anlatmak istiyorum.

Balatanın bittiğini nasıl anlarım?

Balata, fren diskini sıkıştıran sürtünme malzemesidir ve doğası gereği tükenir. Benim en çok güvendiğim üç işaret şu:

• Metalik cıyaklama sesi: Fren yapınca değil, fren bırakınca gelen tiz ses genellikle aşınma ikaz plakasıdır. Yani "beni değiştir" diyor.
• Kalınlık kontrolü: Jantın parmaklıkları arasından el lambasıyla bakınca balatanın metal sırtı üzerindeki sürtünme malzemesini görürsünüz. Yeni bir balata yaklaşık 10-12 mm olur; 3 mm'nin altına indiyse bende iş listesine girer. 2 mm ise o hafta içinde değişir.
• Pedal hissi ve fren mesafesi: Pedal derinleşiyorsa suçlu her zaman balata olmayabilir; fren yağı kontrolü ve değişimi konusuna da bakmak gerekir çünkü nem çekmiş yağ da aynı yumuşaklığı yapar.

Bir de titreşim var. Frende direksiyonun titremesi çoğunlukla disk çarpıklığıdır; sadece balata takmak o titremeyi geçirmez. Ben bu durumda ya diski torna ettiriyorum ya da yeni disk alıyorum. Bunu baştan kabul etmek, işi ikinci kez sökmekten iyidir.

Ön ve arka aynı iş değil

Frenlemenin büyük kısmını ön aks yaptığı için ön balatalar arkadan çok daha hızlı biter. Ama arka taraf işçilik olarak daha çetrefilli olabilir, çünkü el freni mekanizması oradadır. Kabaca karşılaştırma:

Önemli bir uyarı: elektronik el freni olan araçlarda arka kaliper pistonunu elle geri itemezsiniz, motoru servis moduna almak gerekir. Cihazınız yoksa arkayı zorlamayın, o iş atölyede yapılsın.

Kendim mi yaptırayım mı?

Dürüst konuşayım, karar sadece paraya bakmıyor. Ben şu üç eksende değerlendiriyorum:

Fren, motor yağı değiştirme gibi "hata yaparsan yağ damlar" işi değil; hata yaparsan durmazsınız. Bu yüzden kendim yaparken kural tanımam: her cıvatayı tork anahtarıyla sıkarım, aracı asla sadece krikoyla bırakmam ve iş bitince mahalle içinde test freni yaparım.

Adım adım ön balata değişimi

1. Hazırlık: Araç düz zeminde, el freni çekili, karşı tekerleklere takoz. Bijonları araç yerdeyken gevşetirim ama sökmem.
2. Kaldırma: Kriko noktasından kaldır, hemen sehpa koy. Tekerleği çıkar.
3. Kaliperi sök: Genellikle arkada iki kılavuz cıvata vardır. Alt cıvatayı sökünce kaliper üste doğru menteşe gibi kalkar. Fren hortumunu asla gerdirme; kaliperi teller üzerinde sallandırma, süspansiyona ip veya kanca ile bağla.
4. Eski balataları al: Yerleşimini fotoğrafla. Aşınma sensörü kablosu varsa yerini not et.
5. Temizlik: Balata yataklarını tel fırçayla temizle, kılavuz pimleri kontrol et. Sıkışmış pim, tek taraflı aşınmanın bir numaralı sebebi.
6. Pistonu geri it: Büyük bir kelepçe (işkence) ile yavaşça. Bu sırada fren hidroliği deposunun kapağını gevşek bırakırım ki basınç geri gitmesin. Depo doluysa taşabilir, dikkat.
7. Yeni balatayı yerleştir: Sırt kısmına ve pimlere fren gresi, sürtünme yüzeyine asla gres değmesin.
8. Topla: Cıvataları üretici torkunda sık, tekerleği tak, indir, bijonları çapraz sırayla sık.
9. Pedal bas: Motoru çalıştırmadan pedala 5-6 kez bas, sertleşene kadar. Bu adımı atlayan arkadaşımın park yerinde nasıl korktuğunu anlatmayayım.
10. Alıştırma: İlk 200-300 km sert fren yapmadan, orta hızlardan yumuşak yavaşlamalarla balataları diske oturtun.

Balata tipi seçimi

Organik balata sessiz ve ucuzdur ama çabuk biter, tozu çoktur. Yarı metalik daha uzun ömürlü ve sıcaklığa dayanıklı; biraz gürültü yapabilir. Seramik, temiz jant ve sessizlik isteyenler için iyi, fiyatı yü